സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍
സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍ – മലബാര്‍ തീരദേശ പ്രതിരോധ ചരിത്രത്തിലെ മറഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്ന സ്ത്രീരത്‌നം. കേരളത്തിന്റെ തീരദേശ ചരിത്രം എഴുതപ്പെട്ടത് പലപ്പോഴും യുദ്ധങ്ങളുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും നാവിക സേനാധിപന്മാരുടെയും പേരുകളിലൂടെയാണ്. എന്നാല്‍...
സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍
ഉള്ളടക്കം
സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍ – മലബാര്‍ തീരദേശ പ്രതിരോധ ചരിത്രത്തിലെ മറഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്ന സ്ത്രീരത്‌നം.
കേരളത്തിന്റെ തീരദേശ ചരിത്രം എഴുതപ്പെട്ടത് പലപ്പോഴും യുദ്ധങ്ങളുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും നാവിക സേനാധിപന്മാരുടെയും പേരുകളിലൂടെയാണ്. എന്നാല്‍ ഈ ചരിത്രത്തിന്റെ പിന്നാമ്പുറത്ത്, രേഖകളില്‍ ഇടം ലഭിക്കാതെ പോയിട്ടും സമൂഹത്തിന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍ നിലനിന്ന ചില വ്യക്തിത്വങ്ങളുണ്ട്. അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു പേരാണ് സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍. കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ പോര്‍ച്ചുഗീസ് വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ജനകീയ സ്മരണകളില്‍ ഉയര്‍ന്നുവരുന്ന ഈ സ്ത്രീപോരാളി, മലബാറിലെ അധിനാവേശ പ്രതിരോധ ചരിത്രത്തെ പുതിയൊരു കോണില്‍ നിന്ന് വായിക്കാന്‍ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ മലബാര്‍ തീരം യൂറോപ്യന്‍ ശക്തികളുടെ കടന്നുകയറ്റത്തിന് സാക്ഷിയായി. കുരുമുളക് വ്യാപാരവും കടല്‍പാതകളും കൈവശപ്പെടുത്താനുള്ള പോര്‍ച്ചുഗീസുകാരുടെ ശ്രമങ്ങള്‍, സാമൂതിരിയുടെ ഭരണകൂടത്തെയും തീരദേശ മുസ്‌ലിം സമൂഹത്തെയും ശക്തമായി വെല്ലുവിളിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് മരയ്ക്കാര്‍ കുടുംബം കടലില്‍ നിന്ന് ശക്തമായ പ്രതിരോധം സംഘടിപ്പിച്ചത്. കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാര്‍ എന്ന പേര് പോര്‍ച്ചുഗീസ് നാവികസേനയ്ക്ക് തന്നെ ഭീതിയുണര്‍ത്തുന്ന ഒന്നായി മാറിയപ്പോള്‍, അവരുടെ കുടുംബവും സാമൂഹിക ഘടനയും ആ പ്രതിരോധത്തിന്റെ അദൃശ്യ ശക്തിയായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്നു.
മരയ്ക്കാര്‍മാരുടെ ജീവിതം യുദ്ധരംഗത്തേക്ക് മാത്രം ചുരുങ്ങിയിരുന്നില്ല. കടലില്‍ പോരാടുന്ന പുരുഷന്മാരുടെ അഭാവത്തില്‍, വീടുകളും കോട്ടകളും കുടുംബവും സമൂഹവും സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം സ്ത്രീകളുടെ മേല്‍ ആയിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍ എന്ന പേര് ചരിത്രത്തിന്റെ അകത്തളങ്ങളില്‍ നിന്ന് ഉയര്‍ന്നുവരുന്നത്. ഔദ്യോഗിക രേഖകള്‍ അവരുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് മൗനം പാലിച്ചിരുന്നാലും, സമൂഹത്തിന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍ അവര്‍ ധൈര്യത്തിന്റെയും ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി മാറുകയായിരുന്നു.
മരയ്ക്കാര്‍ കുടുംബവും സ്ത്രീകളുടെ പങ്കും
പല പ്രാദേശിക കഥകളിലും സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍ കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ അടുത്ത ബന്ധുവായി പറയപ്പെടുന്നു. പോര്‍ച്ചുഗീസ് ആക്രമണങ്ങളുടെ സമയങ്ങളില്‍ കുടുംബത്തെ ഏകോപിപ്പിക്കുകയും, സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും സുരക്ഷിതരാക്കുകയും, പ്രതിരോധത്തിന്റെ മനോവീര്യം നിലനിര്‍ത്തുകയും ചെയ്ത വ്യക്തിത്വമായാണ് അവരുടെ ഓര്‍മകള്‍. ചില കഥകളില്‍ അവര്‍ കോട്ട സംരക്ഷണത്തില്‍ നേരിട്ട് പങ്കെടുത്തതായി പോലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ കഥകള്‍ക്ക് കൃത്യമായ രേഖാപരമായ തെളിവുകള്‍ ഇല്ലെങ്കിലും, അവ സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രബോധത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.
സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍, കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ ഭാര്യയോ സഹോദരിയോ അടുത്ത ബന്ധുവോ ആയി വിവിധ പൈതൃകങ്ങളില്‍ പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും ബന്ധം സംബന്ധിച്ച വ്യക്തമായ രേഖകളില്ല. മരയ്ക്കാര്‍ കുടുംബത്തിന്റെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തില്‍ അവര്‍ക്ക് ഏറെ പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നത് ചരിത്ര യാഥാര്‍ഥ്യവുമാണ്.
കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാര്‍ നാലാമനായ മുഹമ്മദ് അലി മരയ്ക്കാരുടെ കാലത്താണ് സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍ ജീവിച്ചിരുന്നതെന്നാണ് അനുമാനം. മരയ്ക്കാര്‍ പടയിലെ ഒരു ഉന്നത സൈനികന്റെ മകളായിരുന്നു സൈനബ. ചെറുപ്പം മുതലേ കടലറിവുകളും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളും കണ്ടാണ് വളര്‍ന്നത്. പോര്‍ച്ചുഗീസുകാര്‍ മലബാറിലെ സ്ത്രീകളോട് കാട്ടിയിരുന്ന അക്രമങ്ങള്‍ക്കെതിരെയുള്ള സ്വഭാവിക പ്രതിരോധമായിരുന്നു അവരുടെ വളര്‍ച്ച. സൈനബയുടെ ജനന വര്‍ഷം സംബന്ധിച്ച കൃത്യമായ രേഖകള്‍ ലഭ്യമല്ല. ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങള്‍ വിലയിരുത്തുമ്പോള്‍, അവര്‍ പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തില്‍ ഏകദേശം സി ഇ 1550കളോട് അടുപ്പിച്ച്, മലബാര്‍ തീരദേശ മുസ്‌ലിം സമൂഹത്തില്‍ ജനിച്ചിരിക്കാമെന്നതാണ് ചരിത്രപരമായ അനുമാനം. മരയ്ക്കാര്‍ കുടുംബത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനകാലത്തോട് ഇത് ഒത്തുപോകുന്നതാണ്.
പ്രതിരോധ കാലത്തെ സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍
മലബാര്‍ തീരദേശങ്ങളില്‍ നിലനിന്ന ജനകീയ കഥകളില്‍, സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍ പ്രതിരോധത്തിന്റെ പ്രധാന ശക്തിയായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. പോര്‍ച്ചുഗീസ് ആക്രമണങ്ങള്‍ ശക്തമായിരുന്ന സമയങ്ങളില്‍ കുടുംബത്തെയും സമൂഹത്തെയും ഏകോപിപ്പിച്ച ധീര വനിതയായിരുന്നു അവര്‍. സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും സുരക്ഷിതരാക്കുന്നതിലും, പ്രതിരോധത്തിന്റെ മനോവീര്യം നിലനിര്‍ത്തുന്നതിലും അവര്‍ പങ്കുവഹിച്ചു.
മീന്‍ പിടുത്തക്കാരുടെയോ സാധാരാണ ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകളുടെയോ വേഷത്തില്‍ പോര്‍ച്ചുഗീസ് കോട്ടകളുടെ പരിസരത്ത് പോയി അവര്‍ വിവരങ്ങള്‍ ശേഖരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വാള്‍പ്പയറ്റിലും അമ്പെയ്ത്തിലും അവര്‍ക്ക് പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. മരയ്ക്കാര്‍ കോട്ടയ്ക്ക് (പുതുപ്പണം കോട്ട) കാവല്‍ നില്ക്കുന്നതില്‍ സ്ത്രീകളുടെ ഒരു ചെറിയ സംഘത്തെ തന്നെ അവര്‍ നയിച്ചിരുന്നതായി ചില നാടോടി കഥകള്‍ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
മലബാറിലെ മുസ്‌ലിം സ്ത്രീകള്‍ക്കിടയില്‍ അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ‘കൈപ്പയറ്റ്’, ‘വടിപ്പയറ്റ്’ എന്നീ ആയോധനമുറകളില്‍ സൈനബ അഗ്രഗണ്യയായിരുന്നു. മരക്കാര്‍ പടയുടെ പ്രധാന ആയുധമായിരുന്ന ‘വളയുകത്തി’ ഉപയോഗിക്കുന്നതില്‍ അവര്‍ക്ക് പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. കോട്ടയ്ക്കല്‍ കോട്ടയുടെ സുരക്ഷാ ചുമതലയുള്ള സ്ത്രീകളുടെ വിഭാഗത്തിന് അവര്‍ നേതൃത്വം നല്‍കിയിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.
പോര്‍ച്ചുഗീസ് ചരിത്രകാരനായ ഫാരിയ വൈ സൗസ (Faria y Sousa) തന്റെ വിവരണങ്ങളില്‍ മലബാറിലെ തീരദേശ പോരാട്ടങ്ങളില്‍ പങ്കെടുത്ത സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച് പരാമര്‍ശിക്കുന്നുണ്ട്. പേരെടുത്ത് പറയുന്നില്ലെങ്കിലും, പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ തന്നെ ധീരമായി പോരാടുന്ന മലയാളി സ്ത്രീകളെ ‘ആമസോണുകള്‍’ (ധീരരായ വനിതാ പോരാളികള്‍) എന്നാണ് അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഇതില്‍ പ്രധാനി സൈനബയായിരുന്നുവെന്ന് പ്രാദേശിക ചരിത്രകാരന്മാര് വിലയിരുത്തുന്നു.
സൈനബയുടെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത് അവരുടെ ബുദ്ധിശക്തിയായിരുന്നു. കടലില്‍ പോര്‍ച്ചുഗീസ് കപ്പലുകള്‍ കാണപ്പെടുമ്പോള്‍ കോട്ടയിലേക്ക് അപായസൂചനകള്‍ നല്‍കാന്‍ പ്രത്യേക തരം വിളക്കുകളും കൊടികളും ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി സൈനബ വികസിപ്പിച്ചിരുന്നു. യുദ്ധസമയത്ത് സൈനികര്‍ക്ക് രഹസ്യമായി ഭക്ഷണവും മരുന്നും എത്തിക്കുന്നതിനുള്ള സ്ത്രീകളുടെ ഒരു വലിയ ശൃംഖല അവര്‍ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നു. ഇത് സൈന്യത്തിന്റെ ആത്മവീര്യം നിലനിര്‍ത്താന്‍ സഹായിച്ചു.
1600-ല്‍ കുഞ്ഞാലി മരക്കാര്‍ നാലാമനെ പോര്‍ച്ചുഗീസുകാര്‍ ചതിയിലൂടെ പിടികൂടിയ സമയത്ത്, കോട്ടയ്ക്കുള്ളില്‍ നിന്ന് അവസാന നിമിഷം വരെ പൊരുതിയവരില്‍ സൈനബയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ശത്രുക്കള്‍ കോട്ട കൈക്കലാക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുന്‍പ്, കോട്ടയിലെ രഹസ്യരേഖകളും ആയുധങ്ങളും നശിപ്പിക്കാന്‍ അവര്‍ നേതൃത്വം നല്‍കി.
പോര്‍ച്ചുഗീസ് കമാന്‍ഡര്‍ ആയിരുന്ന ആന്ദ്രെ ഫുര്‍ട്ടാഡോ ഡി മെന്‍ഡോസ (AndrWp Furtado de Mendon¡pa) മരക്കാര്‍ കോട്ട ആക്രമിച്ച സമയത്താണ് സൈനബയുടെ ധീരത ഉച്ചസ്ഥായിയിലെത്തുന്നത്. കോട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം തകര്‍ന്നപ്പോള്‍, ശത്രുസൈന്യം അകത്തേക്ക് കടക്കാതിരിക്കാന്‍ സൈനബയും സംഘവും ജീവന്‍ പണയപ്പെടുത്തി പോരാടി.
ലിഖിതരേഖകളിലെ മൗനവും അര്‍ഥവും
സൈനബ മരയ്ക്കാരെക്കുറിച്ച് സമകാലീന രേഖകള്‍ മൗനം പാലിക്കുന്നത്, അവര്‍ ചരിത്രത്തില്‍ ഇല്ലായിരുന്നുവെന്നതിന് തെളിവല്ല. മറിച്ച്, ആ കാലഘട്ടത്തിലെ ചരിത്രരചന പുരുഷ–സൈനിക കേന്ദ്രിതമായിരുന്നുവെന്ന യാഥാര്‍ഥ്യത്തെയാണ് അത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹികവും മാനസികവുമായ പങ്ക് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടാതെ പോയതാണ് ഇതിന് കാരണം.
ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളില്‍ ജനങ്ങളിലെ ഓര്‍മ്മകളും വാമൊഴി ചരിത്രങ്ങളും ചരിത്രപഠനത്തിന് പ്രധാന സ്രോതസ്സുകളായി മാറുന്നു.
ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം
സൈനബ മരയ്ക്കാര്‍ എഴുതപ്പെട്ട ചരിത്രത്തിന്റെ അതിരുകള്‍ക്കപ്പുറം ജീവിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രസാന്നിധ്യമാണ്. രേഖകളില്‍ കാണാത്തതെങ്കിലും, സമൂഹത്തിന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്ന അവരുടെ കഥ മലബാര്‍ ചരിത്രത്തെ കൂടുതല്‍ സമഗ്രമായി മനസ്സിലാക്കാന്‍ സഹായിക്കുന്നു. അവരെ വെറും ഐതിഹ്യമായി തള്ളിക്കളയാതെ, ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്താന്‍ പരാജയപ്പെട്ട സ്ത്രീശബ്ദങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിയായി വായിക്കുമ്പോഴാണ് അവരുടെ യഥാര്‍ത്ഥ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാകുന്നത്.
മലബാറിലെ വിദേശ വിരുദ്ധ പോരാട്ടങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കി രചിക്കപ്പെട്ട ‘മരക്കാര്‍ പടപ്പാട്ടുകളില്‍’ സൈനബയുടെ പരാക്രമങ്ങള്‍ വര്‍ണ്ണിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ പാട്ടുകള്‍ വെറും പുകഴ്ത്തലുകളല്ല, മറിച്ച് അക്കാലത്തെ സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയ ബോധത്തെയും യുദ്ധരംഗത്തെ പങ്കാളിത്തത്തെയും അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന ചരിത്രരേഖകള്‍ കൂടിയാണ്.
സൈനബയുടെ കഥകള്‍ ഇന്ന് കേരളത്തിലെ ‘സ്ത്രീ ചരിത്ര’ പഠനങ്ങളില്‍ വലിയ പ്രാധാന്യം നേടുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ ചാരവനിത എന്നും ആദ്യത്തെ വിദേശ വിരുദ്ധ വനിതാ പോരാളി എന്നും സൈനബയെ വിശേഷിപ്പിക്കാം. അവരുടെ പോരാട്ടം കേവലം മതപരമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് മാതൃഭൂമിയെ വിദേശികളില്‍ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനുള്ള വികാരമായിരുന്നു.
സൈനബ മരയ്ക്കാരുടെ മരണത്തെ സംബന്ധിച്ചും കൃത്യമായ തീയതികളോ സ്ഥലവിവരങ്ങളോ രേഖകളില്‍ ലഭ്യമല്ല. ശത്രുക്കളുടെ വെടിയേറ്റാണ് അവര്‍ വീരമൃത്യു വരിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അവരുടെ മൃതദേഹം പോലും ശത്രുക്കള്‍ക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കാതെ സഹപോരാളികള്‍ സംരക്ഷിച്ചുവെന്നതാണ് വാമൊഴി ചരിത്രം. കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ അവസാനഘട്ട സംഭവങ്ങളോട് ചേര്‍ത്ത് വായിക്കുമ്പോള്‍, പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന ദശകങ്ങളിലോ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലോ അവരുടെ മരണമെന്നാണ് ചരിത്രപരമായ അനുമാനം.
- K. M. Panikkar, Malabar and the Portuguese, Bombay. P. K. Mohammed Kunhi, Studies in the History of the Marakkars. Zainuddin Makhdum II, Tuhfat al-Mujahidin. (English translation: S. Muhammad Husayn Nainar, Madras, 1942) K. K. N. Kurup, The Ali Rajas of Cannanore. M. G. S. Narayanan, Perumals of Kerala (contextual chronology). Kerala Folklore Academy publications; regional Malabar oral traditions. Duarte Barbosa, The Book of Duarte Barbosa. (Translated by M.L. Dames, Hakluyt Society) K. V. Krishna Iyer, കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാര്‍ P. K. Balakrishnan, കേരള ചരിത്രത്തിലെ മുസ്‌ലിങ്ങള്‍ കെ.വി കൃഷ്ണയ്യര്‍, കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാര്‍ എം ഗംഗാധരന്‍, മലബാര്‍ ചരിത്ര പഠനങ്ങള്‍ Oral Tradition & Cultural Memory (Supporting Sources) Malabar Coast oral traditions and folk narratives (Collected through regional folklore studies and local histories) Kerala Folklore Academy publications (വാമൊഴിയും ചരിത്രവും ജനങ്ങളുടെ ഓര്‍മകളും വിലയിരുത്തുന്ന പഠനങ്ങള്‍) മരയ്ക്കാര്‍ പാട്ടുകള്‍
ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ
സുല്‍ത്താന്‍ ഹസ്സന്‍ അല്‍ ബുല്‍ഖിയ
ബ്രിട്ടണിലെ എലിസബത്ത് രാജ്ഞിക്ക് ശേഷം ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ കാലം ഒരു രാജ്യം ഭരിച്ച രാജാവും ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ കാലം ഭരണം നടത്തുന്ന നിലവിലെ രാഷ്ട്രത്തലവനുമാണ് ബ്രൂണൈയിലെ സുല്‍ത്താന്‍...
ഫാത്തിമ അബൂശനബ്
തുര്‍ക്കിഷ് പ്രസിഡന്റ് റജബ് തയ്യിബ് ഉര്‍ദുഗാന്റെ പൊളിറ്റിക്കല്‍ എക്‌സ്‌പേര്‍ട്ട്, ഒഫീഷ്യല്‍ ട്രാന്‍സലേറ്റര്‍, ഇന്റര്‍നാഷണല്‍ റിലേഷന്‍സ് സ്‌പെഷ്യലിസ്റ്റ് തുടങ്ങി അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയ സേവന മേഖലകളിലെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ട് പ്രശസ്തയായ...
താജുല്‍ മസാജിദ്
ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പള്ളികളില്‍ ഒന്ന് ഭോപാലില്‍ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തവും പഴക്കമേറിയതുമായ പള്ളിയാണ് താജുല്‍ മസാജിദ്. മസ്ജിദ് എന്നതിന്റെ ബഹുവചനമാണ് മസാജിദ്. താജുല്‍ മസാജിദ് എന്നാല്‍...
ഡോ. സാലിം അലി
പക്ഷി മനുഷ്യന്‍ ലോകപ്രശസ്ത പക്ഷി ഗവേഷകനും പ്രകൃതി ശാസ്ത്രജ്ഞനുമാണ് ഡോ സാലിം അലി. ഇന്ത്യയിലെ ‘പക്ഷി മനുഷ്യന്‍’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂര്‍ണമായ പേര് സാലിം മുഹ്‌യുദ്ദീന്‍ അബ്ദുല്‍...
സാദിഖ് ഖാന്‍
ലണ്ടനിലെ ആദ്യ മുസ്‌ലിം മേയര്‍ ബ്രിട്ടീഷ് രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യക്തിഗത ജനവിധി നേടിയ ലണ്ടന്‍ മേയറും ലണ്ടനിലെ ആദ്യമുസ്‌ലിം മേയറും ലേബര്‍ പാര്‍ട്ടിയിലെ അംഗവുമാണ്...
