മനുഷ്യചരിത്രത്തെ വിവരണാത്മകമായ സംഭവക്രമമായി മാത്രം കാണുന്ന സമീപനത്തെ മറികടന്ന്, അതിന്റെ ആശയാത്മകവും സിദ്ധാന്തപരവുമായ അടിത്തറകള് അന്വേഷിക്കുന്ന അക്കാദമിക് പഠനമേഖലയാണ് ചരിത്രവും ദര്ശനവും. ചരിത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം, ലക്ഷ്യം, പ്രമാണമൂല്യം, പഠനരീതികള് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങളാണ് ഇവിടെ ഉയര്ത്തുന്നത്. വിവിധ ചരിത്രവിദ്യാശാഖകളും പഠനരീതികളും ഇവയുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങളും ഇവിടെ വിമര്ശനാത്മകമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ചരിത്രരചനയും ചരിത്രവായനയും നിര്ണ്ണയിക്കുന്ന ദാര്ശനിക പശ്ചാത്തലങ്ങള് വിശദീകരിക്കുന്നതിനാണ് ഈ പഠനം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.
ഖുര്ആനും ചരിത്രവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഈ വിഭാഗത്തിലെ പ്രധാന പഠനവിഷയങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഖുര്ആന് ചരിത്രത്തെ വെറും ഭൂതകാല രേഖയായി അല്ല, മറിച്ച് ബോധനത്തിനും മാര്ഗനിര്ദേശത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ഒരു ജ്ഞാനസ്രോതസ്സായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന രീതി ഇവിടെ വിശകലനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, മനുഷ്യന്റെ ഉദ്ഭവം, സാമൂഹികഘടനകളുടെ രൂപീകരണം എന്നിവയെ ചരിത്രദര്ശനത്തിന്റെ സമഗ്രചട്ടക്കൂടിനുള്ളില് പരിശോധിക്കുന്നു.
നാഗരികതകളുടെ ഉയര്ച്ചയും പതനവും നിര്ണ്ണയിക്കുന്ന ഘടകങ്ങള് ദൈവനിയമങ്ങളുടെയും മനുഷ്യപ്രവര്ത്തനങ്ങളുടെയും പരസ്പരബന്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില് പഠിക്കപ്പെടുന്നു. ചരിത്രത്തില് ആവര്ത്തിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സാമൂഹിക നിയമങ്ങളും ധാര്മ്മിക കാരണബന്ധങ്ങളും കണ്ടെത്താന് ഈ പഠനം സഹായിക്കുന്നു. ഇസ്ലാമിക ചിന്തയില് ചരിത്രത്തിന് ലഭിക്കുന്ന epistemological സ്ഥാനവും പ്രത്യേകമായി വിശകലനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
മനുഷ്യനെ ചരിത്രത്തിന്റെ വിഷയവും ചരിത്രനിര്മ്മാതാവുമായ നിലയില് വിലയിരുത്തുന്ന ഈ ഭാഗം, വര്ത്തമാനകാലത്തെ ശരിയായി ഗ്രഹിക്കാനും ഭാവിയെ ഉത്തരവാദിത്വത്തോടെ രൂപപ്പെടുത്താനും ചരിത്രബോധം എത്രത്തോളം അനിവാര്യമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു. ആശയങ്ങളുടെയും സംഭവങ്ങളുടെയും സമന്വിത പഠനവേദിയാണ് ചരിത്രവും ദര്ശനവും.