ഇസ്‌ലാമിക ലോകത്ത് അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ വിവിധ ശാഖകളാണ് ദയൂബന്ദിയും ബറേല്‍വിയും. ഇവയുടെ പ്രാധാന്യം മതബോധനത്തിലെയും സാമൂഹിക ജീവചര്യയിലെയും സ്വാധീനത്തിലാണ്. ദയൂബന്ദി ചിന്താശാഖ ഹദീസ് പഠനത്തിലും ഖുര്‍ആന്‍ അധ്യായനത്തിലും ശക്തമായ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച്, ശുദ്ധ ഇസ്‌ലാമിക പാഠപദ്ധതി പിന്തുടരുന്നു. മറുവശത്ത്, ബറേല്‍വികള്‍ പ്രവാചകനെ ദൈവീക അനുഗ്രഹമുള്ളവനായി സവിശേഷമായി ഉയര്‍ത്തിപ്പറഞ്ഞ്, ആരാധനാപരമായ ശൈലിയും ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയതയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
അവസാനത്തെ മുഗള്‍ ചക്രവര്‍ത്തി ബഹദൂര്‍ഷാ സഫറിനെയും മറിച്ചിട്ട് ഇന്ത്യയില്‍ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണം തുടങ്ങിയ 1860 കാലഘട്ടം. ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി വഴി, ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പാശ്ചാത്യ-ക്രൈസ്തവ സംസ്‌കാരാദികള്‍ ഉത്തരേന്ത്യയെ പിടിമുറുക്കാന്‍ തുടങ്ങി. പരാജയ ബോധവും നിരാശയും അരക്ഷിതത്വവും പിടികൂടിയ മുസ്‌ലിം സമൂഹം ആത്മീയ-ധാര്‍മിക പ്രതിസന്ധികളെ മുഖാമുഖം കണ്ടു. ഈ വേളയിലാണ് ഒരു കൂട്ടം പണ്ഡിതര്‍ ഈ പ്രതിസന്ധിയെ അതിജയിക്കാന്‍ പ്രതിജ്ഞയെടുത്തത്. പണ്ഡിതനും സൂഫി ഗുരുവുമായിരുന്ന ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ഖാസിം നാനൂതവി (1832-1880) യുടെ നേതൃത്വത്തില്‍ ഉത്തര്‍പ്രദേശിലെ ദയൂബന്ദ് ഗ്രാമത്തിലെ പള്ളിയില്‍ ഒരു സ്ഥാപനം തുടങ്ങി. ദാറുല്‍ ഉലൂം. 1867 മെയ് 30നായിരുന്നു ഇത്. ഇസ്‌ലാമിക പ്രചാരണ-പ്രബോധന വീഥിയില്‍ ഈ സ്ഥാപനം അളവറ്റ സംഭാവനകള്‍ നല്‍കി. ഇതിന് കീഴില്‍ നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങളും നിലവില്‍ വന്നു. ദാറുല്‍ ഉലും പ്രിന്‍സിപ്പാള്‍ ശൈഖുല്‍ ഹിന്ദ് എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യന്‍ മുസ്‌ലിംകളുടെ കേന്ദ്രമായി മാറിയ ദാറുല്‍ ഉലൂം പിന്നീട് ദയൂബന്ദി പ്രസ്ഥാനം തന്നെയായി വളര്‍ന്നു.
ദയൂബന്ദി പ്രസ്ഥാനം: ആദര്‍ശം,നിലപാട്
പതിനെട്ടാം ശകതത്തിലെ ഇന്ത്യന്‍ നവോത്ഥാന നായകന്‍ ശാഹ് വലിയുല്ലാഹിദ്ദഹ്‌ലവി (1703-1762)യുടെ സ്വാധീനമാണ് ദയൂബന്ദി പ്രസ്ഥാനത്തിന് നിമിത്തമായത്. ഇന്ത്യയിലെ മുസ്‌ലിംകളെ ആത്മീയ സംസ്‌കരണം നടത്തുക, ഇസ്‌ലാമിക നവോത്ഥാനമുണ്ടാക്കുക, ഇന്ത്യന്‍ മണ്ണിനെ വൈദേശിക ശക്തികളില്‍ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുക എന്നിവയായിരുന്നു ദയൂബന്ദി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.
മുഹമ്മദ് ഖാസിം നാനൂതവിക്കു പുറമെ മൗലാനാ മഹ്‌മൂദുല്‍ ഹസന്‍, മുഹമ്മദ് യഅ്ഖൂബ് നാനൂസി, മൗലാനാ റശീദ് അഹ്‌മദ് ഗംഗോഹി, ഇംദാദുല്ല മുഹാജിര്‍ മക്കീ തുടങ്ങിയവര്‍ ആത്മീയ നേതൃത്വത്തിലും സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിലും ഒരേ സമയം തിളങ്ങിയവരില്‍ ചിലരാണ്. ദാറുല്‍ ഉലൂമിന്റെ താക്കോല്‍ സ്ഥാനങ്ങളിലും ഇവരായിരുന്നു.
ദയൂബന്ദ്: വിവിധ ഘടകങ്ങള്‍
ഇന്ത്യന്‍ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന് നേതൃത്വം നല്‍കാനായി മാത്രം ദയൂബന്ദികള്‍ ഒരു പണ്ഡിത സംഘടനയുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. 1919ല്‍ രൂപവല്‍ക്കരിച്ച ജംഇയ്യത്തുല്‍ ഉലമായെ ഹിന്ദ്. മൂഫ്തി കിഫായത്തുല്ലയായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രഥമ പ്രസിഡണ്ട്.
ഇന്ത്യന്‍ നാഷണല്‍ കോണ്‍ഗ്രസ്സിനോടൊപ്പം ചേര്‍ന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന് നേതൃത്വം നല്‍കിയ ജംഇയ്യത്ത്, മതേതര ഇന്ത്യക്കായി പോരാടേണ്ടത് മുസ്‌ലിംകളുടെ കടമയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.
പാക്കിസ്താന്‍ വാദവുമായി ജിന്ന രംഗത്ത് വന്നതോടെ ജംഇയ്യത്തിലും ഇതിന്റെ ചലനമുണ്ടായി. 1945ല്‍ ജംഇയ്യത്ത് പിളര്‍ന്നു. ശബീര്‍ അഹ്‌മദ് ഉസ്മാനി അധ്യക്ഷനായി ജംഇയ്യത്ത് ഉലമയെ ഇസ്‌ലാം രൂപവല്‍ക്കരിക്കപ്പെട്ടു.
തബ്‌ലീഗെ ജമാഅത്ത്, മജ്‌ലിസ് അഹ്‌റാറുല്‍ ഇസ്‌ലാം തുടങ്ങിയവയും ദയൂബന്ദി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. വിഭജനാനന്തരം പാക്കിസ്താനിലും ദയൂബന്ദികള്‍ സജീവമാണ്. ബംഗ്ലാദേശ്, ബ്രിട്ടന്‍, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, കാനഡ, ഇറാന്‍ എന്നിവിടങ്ങളിലും പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങളുമുണ്ട്. ജംഇയ്യത്തുല്‍ ഉലമയെ ഹിന്ദ് ഇന്നും ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ശക്തമായ പ്രസ്ഥാനമായി നിലനില്‍ക്കുന്നു.
ഹനഫീ കര്‍മശാസ്ത്രധാര പിന്തുടരുന്ന, ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ഒരു സുന്നി വിഭാഗമാണ് ബറേല്‍വികള്‍. വിശ്വാസ, ആചാര കാര്യങ്ങളില്‍ കേരളത്തിലെ സമസ്ത വിഭാഗങ്ങളോട് പൂര്‍ണസാമ്യമുണ്ട്. ഉത്തര്‍ പ്രദേശിലെ ബറേലിയില്‍ ജനിച്ച അഹ്‌മദ് റസാഖാന്‍ (1856-1921) ആണ് സ്ഥാപകനേതാവ്. ബറേലി എന്ന സ്ഥല നാമത്തില്‍ നിന്നാണ് ബറേല്‍വികള്‍ എന്ന പേരില്‍ അറിയപ്പെട്ടത്.
ജീര്‍ണതകളില്‍ അകപ്പെട്ട്, ഇസ്‌ലാം അന്യമായ ഉത്തരേന്ത്യയിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഉത്തര്‍ പ്രദേശിലെ സുന്നി സമൂഹത്തിന് വഴികാട്ടിയെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന റസാഖാന്‍ ഇസ്‌ലാമിക വിജ്ഞാനീയങ്ങളില്‍ വ്യുല്പത്തി നേടി. ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ചു. മക്കയിലും സുപരിചിതനായിരുന്ന റസാഖാനെ അഅ്‌ലാ ഹസ്രത്ത് ഇമാം എന്നാണ് പ്രദേശത്തുള്ളവര്‍ വിളിച്ചിരുന്നത്. പത്തൊമ്പതാം ശതകത്തില്‍ ഉത്തരേന്ത്യന്‍ മുസ്‌ലിംകളെ ഭൗതിക വിദ്യാഭ്യാസ വിപ്ലവത്തിലേക്ക് നയിച്ച സര്‍സയ്യിദ് അഹ്‌മദ്ഖാന്റെ സമകാലികനാണ് മതവിജ്ഞാന പ്രചാരകനായ റസാഖാന്‍. അഹ്‌ലേ ഹദീസ്, തബ്‌ലീഗെ ജമാഅത്ത് പ്രസ്ഥാനങ്ങള്‍ക്കെതിരെ ഉള്‍പ്പെടെ നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങള്‍ രചിച്ചിട്ടുമുണ്ട് ഇദ്ദേഹം. ലഖ്‌നൗ നദ്‌വത്തുല്‍ ഉലമയുടെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ ആദ്യകാലത്ത് സഹകരിച്ചിരുന്നു. ബറേലിയിലെ റസാഖാന്റെ മഖ്ബറ ബറേല്‍വികള്‍ വിശുദ്ധ കേന്ദ്രമായാണ് ഗണിച്ചു വരുന്നത്.
ബറേല്‍വികളുടെ ആദര്‍ശം
ഇതര മുസ്‌ലിംകളെപ്പോലെ ബറേല്‍വികളും ഖുആന്‍, നബിചര്യ, എന്നിവ പ്രമാണങ്ങളായംഗീകരിക്കുകയും ഏകദൈവ വിശ്വാസം അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മാതുരിദീ ചിന്താസരണിയും ഹനഫീ മദ്ഹബും അനുധാവനം ചെയ്യുകയും ഖാദിരി, ചിശ്തി, സുഹ്‌റവര്‍ദീ ത്വരിഖത്തുകളും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു
ഖബര്‍ സന്ദര്‍ശനം, അവ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ആചാരങ്ങള്‍, ആഘോഷങ്ങള്‍ എന്നിവക്ക് അമിത പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നു. പ്രവാചകന്‍ മുഹമ്മദി(സ്വ)നെക്കുറിച്ച് അതിശയോക്തി കലര്‍ന്ന വിശ്വാസവുമുണ്ട്. നബി(സ്വ)ക്ക് ഒരേസമയം നിരവധി സ്ഥലങ്ങളില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാന്‍ കഴിയും. ലോകത്തു നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങള്‍ ഇപ്പോഴും നബി(സ്വ) കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നബി (സ)ക്ക് അദൃശ്യം അറിയാം തുടങ്ങിയവ അവയില്‍ ചിലതു മാത്രം. പ്രവാചക ജന്മദിനാഘോഷം വന്‍ പ്രാധാന്യത്തോടെ കൊണ്ടാടുന്നു. ‘ഖബ്‌റാരാധകര്‍’ എന്ന് ബറേല്‍വികളെക്കുറിച്ച് ഇതര മുസ്‌ലിം സംഘടനകള്‍ ആരോപിക്കാറുണ്ട്. ദയൂബന്ദ്, നദ്‌വത്തുല്‍ ഉലമ എന്നീ സ്ഥാപനങ്ങളോടും അഹ്‌ലേ ഹദീസ്, ജമാഅത്തെ ഇസ്‌ലാമി തുടങ്ങിയ സംഘനകളോടും അകലം പാലിക്കുന്നു.
മുഹമ്മദ് ഫസല്‍ കരീം, മുഹമ്മദ് മുനീബുര്‍റഹ്‌മാന്‍ തുടങ്ങിയവരാണ് സമകാലിക നേതാക്കള്‍. പാക്കിസ്താന്‍ ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള ദക്ഷിണേഷ്യന്‍ രാജ്യങ്ങളിലായി ധാരാളം അനുയായികളുണ്ട്. ഉത്തര്‍പ്രദേശിലെ മഹ്‌ളറേ ഇസ്‌ലാം, ജാമിഅത്തുല്‍ അശ്‌റഫിയ എന്നിവയാണ് പ്രമുഖ സ്ഥാപനങ്ങള്‍.
2016 മെയ് മാസത്തില്‍ ന്യൂഡല്‍ഹിയില്‍ വിവാദ ‘ലോക സൂഫിഫോറം’ സംഘടിപ്പിച്ച ആള്‍ ഇന്ത്യാ ഉലമ ആന്‍ഡ് മശാഇഖ് ബോര്‍ഡ്, ബറേല്‍വി അനുബന്ധ സംഘടനയാണ്. കേരളത്തിലെ സമസ്തകളുമായി ആദര്‍ശബന്ധം സൂക്ഷിക്കുന്നു.
